Përballja me të kaluarën
Aktivistja e njohur e të drejtave të njeriut dhe themeluesja e Fondit për të Drejtën Humanitare në Beograd, Natasha Kandiq, vlerëson se Serbia vazhdon të evitojë përballjen e vërtetë me krimet e luftës të kryera gjatë shpërbërjes së ish-Jugosllavisë, duke shmangur përgjegjësinë institucionale dhe politike për mijëra viktima. Në një intervistë për Novosti, ajo thekson se mungon gatishmëria shtetërore për të pranuar rolin e vet në konfliktet në Kroaci, Bosnje e Hercegovinë dhe Kosovë.
REKOM dhe mungesa e vullnetit shtetëror
Sipas Kandiq, dështimi i iniciativës rajonale REKOM – Komisioni Rajonal për përcaktimin e fakteve mbi krimet e luftës – është pasojë e drejtpërdrejtë e refuzimit të autoriteteve serbe për të pranuar përgjegjësinë e shtetit në këto luftëra. REKOM ishte ideuar si një mekanizëm zyrtar ndër-shtetëror për dokumentimin e krimeve, regjistrimin e të gjitha viktimave dhe sqarimin e rrethanave të vrasjeve e zhdukjeve. Por, përfshirja e përgjegjësisë së institucioneve shtetërore të Serbisë është konsideruar e papranueshme nga elitat politike në Beograd.
“Dëshmitë e viktimave pranoheshin në plan personal, por çdo përpjekje për të përcaktuar përgjegjësinë sistemike të regjimeve dhe institucioneve është hedhur poshtë,” nënvizon ajo. Kandiq kujton se Serbia ka qenë e përfshirë drejtpërdrejt ose tërthorazi në disa nga luftërat në hapësirën e ish-Jugosllavisë, por nuk ka marrë asnjëherë përsipër përgjegjësi shtetërore për krimet e kryera nga ushtria, policia dhe formacionet paramilitare të lidhura me Beogradin.
Drejtësia tranzicionale nën trysni
Duke folur për drejtësinë tranzicionale, Kandiq thekson se proceset gjyqësore për krime lufte në Serbi mbeten të kufizuara, selektive dhe të ekspozuara ndaj presionit politik. Sipas saj, Prokuroria për krime lufte funksionon në një ambient ku pushteti kontrollon narrativën publike dhe frenon hetimet që mund të çojnë drejt përgjegjësisë së niveleve të larta shtetërore.
Manipulimi me çështjen e të zhdukurve
Një nga problemet më të rënda, sipas Kandiq, është mënyra si trajtohet çështja e personave të zhdukur. Ajo pohon se autoritetet serbe disponojnë të dhëna për varreza masive dhe për vendndodhje trupash, por zgjedhin të mos i bëjnë publike për arsye politike. “Mosbërja publike e varrezave masive nuk është rastësi; është vendim politik për të shmangur përgjegjësinë,” deklaron ajo.
Puna e Fondit për të Drejtën Humanitare
Pavarësisht kësaj klime, Fondi për të Drejtën Humanitare në Beograd vazhdon dokumentimin e krimeve dhe të viktimave, veçanërisht përmes bashkëpunimit me Fondin për të Drejtën Humanitare në Kosovë. Kandiq përmend edhe botimin e një libri për personat e zhdukur në Kosovë, si një përpjekje për ruajtjen e kujtesës dhe rikthimin e dinjitetit për viktimat.
Paralajmërimi
Në mbyllje, Kandiq paralajmëron se pa një ballafaqim të sinqertë të Serbisë me të kaluarën e dhunshme — pa pranimin e krimeve dhe pa përgjegjësi institucionale — rajoni do të mbetet peng i narrativave nacionaliste dhe i mohimit, ndërsa viktimat do të vazhdojnë të mbeten pa drejtësi.
Burimi: Novosti
