Fitore bindëse, sfidë jashtë Kosovës
Albin Kurti doli bindshëm fitues në vend, me mbi 51 për qind të votave. Por, pavarësisht rezultatit, provat kryesore mund ta presin jashtë: mandati i ri vjen pas një periudhe marrëdhëniesh të tendosura me aleatët perëndimorë, deri në pikën kur edhe partneritetet strategjike u tronditën.
Nga kriza në veri te përplasjet me aleatët
Tensionet u ndezën nga veprimet e Qeverisë së kaluar të Kurtit: vendosja e kryetarëve shqiptarë në komunat me shumicë serbe në veri dhe mbyllja e shumicës së institucioneve serbe. Këto u cilësuan nga bashkësia ndërkombëtare si hapa të njëanshëm, të pakoordinuar dhe të dëmshëm për komunitetin serb. Në kulmin e krizës, sekretari amerikan i Shtetit, Antony Blinken, i dënoi ashpër veprimet si të kryera kundër këshillave të SHBA-së dhe partnerëve evropianë, duke paralajmëruar pasoja në marrëdhëniet dypalëshe. Ato erdhën shpejt: Kosova u përjashtua nga stërvitja ushtarake Defender Europe, megjithëse ishte nikoqire.
Kurti, duke parë pas, ka thënë se ia “ka vlejtur barra qiranë”, sepse janë çmontuar strukturat paralele të Serbisë dhe është shtrirë rendi dhe ligji. Ai ka shtuar se kritikat mes miqve duhen normalizuar.
SHBA: nga pezullimi i Dialogut Strategjik te kushtet
Pavarësisht thirrjes për “normalizim kritikash”, SHBA-ja shoqëroi mospajtimet me pezullimin e Dialogut Strategjik me Kosovën, mekanizëm që synon thellimin e marrëdhënieve. Qëndrimi u reflektua edhe në një mbledhje të Komitetit për Politikë të Jashtme të Dhomës së Përfaqësuesve, ku Kurti u përshkrua si pengesë për avancimin e proceseve.
Brenda vendit, perceptimi është krejt tjetër: me rezultatin mbi 51 për qind, Lëvizja Vetëvendosje synon ta rikthejë Kurtin në krye të Qeverisë dhe të formojë shpejt institucionet e reja – një moment që do të testojë durimin dhe qasjen e partnerëve ndërkombëtarë.
Ambasada amerikane në Prishtinë i tha Radios Evropa e Lirë se është e gatshme të forcojë partneritetin me Qeverinë e ardhshme, përfshirë rifillimin e Dialogut Strategjik. Por paralajmëroi se për këtë duhen veprime të Qeverisë së Kosovës që shtyjnë përpara agjendën e përbashkët për paqe rajonale, stabilitet dhe mirëqenie të përbashkët ekonomike.
Normalizimi me Serbinë dhe pengesat
SHBA-ja ka theksuar nevojën që Kosova e Serbia të normalizojnë marrëdhëniet. Prej më shumë se një dekade, palët kanë negociuar dhe arritur disa marrëveshje, por shumica nuk janë zbatuar. Në muajt e fundit, nuk është mbajtur asnjë takim i nivelit të lartë, pasi Beogradi nuk e ka dorëzuar të dyshuarin për sulmin në Banjskë, Millan Radoiçiq – një kërkesë që Kurti e ka adresuar vazhdimisht si ndaj Serbisë, ashtu edhe ndaj partnerëve ndërkombëtarë.
BE-ja, vizita e Sorensen dhe masat ndëshkuese
I dërguari i posaçëm i BE-së për dialogun Kosovë–Serbi, Peter Sorensen, vizitoi Prishtinën dhe përshëndeti procesin zgjedhor. Vizita ndodhi në kohën kur pritet dalja e Kosovës nga masat ndëshkuese të BE-së, të vendosura për më shumë se dy vjet për shkak të veprimeve të vlerësuara si të njëanshme. Sorensen nënvizoi se vazhdimi i dialogut në nivel të lartë mbetet thelbësor dhe shprehu shpresë që vitet në vijim të sjellin atë që nuk u arrit më parë, duke paralajmëruar vizita edhe në Beograd.
Pas takimit, Kurti deklaroi gatishmëri për dialog konstruktiv dhe normalizim të marrëdhënieve me Serbinë, por përsëriti kushtet: dorëzimin e Millan Radoiçiqit dhe tërheqjen e letrës me të cilën Serbia shprehu rezerva ndaj Marrëveshjes bazë për normalizim dhe aneksit të zbatimit.
Zyra e BE-së në Kosovë dhe Ambasada gjermane theksuan rëndësinë e vazhdimit të dialogut dhe dhanë mbështetjen e tyre. Vendet e tjera të Quint-it – Franca, Mbretëria e Bashkuar dhe Italia – nuk komentuan.
Mandati i fortë dhe llogaritë e reja me ndërkombëtarët
Disa analistë vlerësojnë se mandati i fuqishëm i jep Kurtit pozitë më të fortë edhe përballë BE-së dhe SHBA-së. Florian Bieber, drejtor i Qendrës për Studime të Evropës Juglindore, thotë për programin Expose të Radios Evropa e Lirë se kjo i siguron atij hapësirë politike për të vazhduar kursin aktual – edhe kur nënkupton vendime jopopullore dhe qëndrime më të ashpra në dialog me Serbinë. Sipas tij, mesazhi për aktorët ndërkombëtarë është i qartë: duan a s’duan, ata duhet të bashkëpunojnë me Kurtin, i cili mbetet figura dominuese pa një alternativë të fortë.
Lisa Homel, drejtoreshë e Qendrës për Evropë në Këshillin Atlantik, e sheh ngjashëm: Kurti ka mbështetje të pazakontë dhe të qartë, gjë që pritet ta inkurajojë në marrëdhëniet me Brukselin dhe Uashingtonin. Ajo pret angazhim në dialog, por më pak predispozitë për kompromis, sidomos me Serbinë. Sipas saj, Kurti ka marrë mesazhin se qëndrimi i tij ndaj Serbisë është popullor, prandaj edhe pozicioni i tij mbetet i palëkundur. Nuk priten përparime të menjëhershme; lëvizje më të dukshme mund të shihen pas vitit të ardhshëm, pasi deri më tani ngërçi politik në Kosovë ka bllokuar proceset.
Si duhet të sillet BE-ja dhe ku qëndron Serbia
Bieber vlerëson se përgjigjja e arsyeshme e BE-së do të ishte të përshtatet dhe të angazhohet me Kosovën, jo ta izolojë atë. Ai thotë se dialogu duhet rimenduar duke e trajtuar Kurtin si partner: kështu do të krijohej edhe mundësia për kompromise nga pala kosovare, nëse ka vullnet, dhe përgjegjësia do të zhvendosej më qartë te pala serbe.
Gjatë mandatit të kaluar, Kurti shpesh akuzoi zyrtarë evropianë për pozicionim kundër Kosovës dhe për koordinim me palën serbe. Bieber argumenton se ndikimi i Serbisë në Kosovë është dobësuar nga hapat e qeverisë së mëparshme të Kurtit dhe nga sulmi në Banjskë, ku dyshohet për përfshirje të personave nga Lista Serbe, duke e lënë Beogradin në një pozitë më të pafavorshme negociuese.
Homel, nga Këshilli Atlantik, nuk pret rritje presioni ndërkombëtar ndaj Serbisë, pasi krizat globale e ulin prioritetin e Ballkanit Perëndimor – veçanërisht për Uashingtonin. Nëse rifillon Dialogu Strategjik SHBA–Kosovë, ajo e sheh si sinjalin më të qartë të mënyrës së angazhimit me Prishtinën. Edhe nga BE-ja pritjet mbeten të kufizuara: aktualisht Presidenca e Këshillit të BE-së drejtohet nga Qiproja, një nga pesë vendet që nuk e njeh Kosovën, çka e vështirëson përparimin; mund të ketë lëvizje më të prekshme kur Irlanda ta marrë Presidencën pas disa muajsh.
Status quo e mundshme dhe roli i rajonit
Homel parashikon një status quo – jo ideal, por skenari më i mundshëm. Ajo thekson se normalizimi duhet të vijë nga vetë rajoni: bashkësia ndërkombëtare mund të vendosë prioritete, por iniciativat dhe zgjidhjet duhet të prodhohen nga Kosova dhe Serbia. Ndërkohë, Serbia përballet me protesta të brendshme antiqeveritare, ndërsa Kurti u ka thënë përfaqësuesve të BE-së në Prishtinë se mandati i ardhshëm do të fokusohet në projekte të mëdha infrastrukturore për zhvillim të qëndrueshëm ekonomik.
Pasiguri institucionale pas zgjedhjeve
Në një klimë të paparashikueshmërisë, ende nuk ka një afat të saktë për formimin e Qeverisë së re. Ankesat dhe rinumërimet kanë ngadalësuar certifikimin e rezultateve. Ligji parashikon një afat për zgjedhjen e presidentit të ri; nëse ky hap dështon, vendi mund të shkojë sërish në zgjedhje.
Kujtesë konteksti: pothuajse gjatë gjithë vitit të fundit, Kosova funksionoi me Qeveri në detyrë, sepse partia e Kurtit nuk arriti të formonte kabinetin pas zgjedhjeve të mëhershme, çka solli edhe procesin e parakohshëm zgjedhor. Në këtë kuptim, mandati i fortë i Kurtit shihet jo vetëm si miratim i bilancit të qeverisjes, por edhe si ndëshkim për opozitën që dështoi të mbështeste një qeveri të re.
Burimi: Radio Evropa e Lirë
