Pas ndeshjes së tij të fundit në Premier League si asistent gjyqtari, në prill të këtij viti, Darren Cann mori një montazh me mesazhe video nga kolegu që u bë shefi i tij te PGMOL, Howard Webb. Ai i fundit ishte nga një mik i vjetër e ish-bashkëlojtar te të rinjtë e Crystal Palace.
“Urime për një karrierë fantastike,” tha ish-trajneri i Anglisë, Gareth Southgate, i cili shprehu keqardhje që nuk arriti të gjente një raport të vjetër të gazetës lokale Croydon Advertiser për një ndeshje të përbashkët në fund të viteve ’80. “Ke treguar gjakftohtësi të jashtëzakonshme nën presion… ke qenë një ambasador i shkëlqyer i futbollit anglez.”
Edhe pse rrugët e Southgate dhe Cann u ndanë, Cann arriti majat që asnjë tjetër anglez nuk i kishte prekur. Përveç 579 ndeshjeve në Premier League mes viteve 2005 dhe 2025, duke kaluar rekordin e Mike Dean si zyrtar, ai ishte pjesë e ekipeve të arbitrimit të drejtuara nga Webb që gjykuan finalet e Champions League dhe të Kupës së Botës në 2010, me vetëm 50 ditë diferencë. “Kam qenë jashtëzakonisht me fat; bëra një karrierë për të cilën vetëm ëndërroja,” pranon ai.
Cann e ka kaluar tre dekada duke vrapuar përgjatë vijës anësore, në të gjitha kontinentet, pranë lojtarëve më të mirë në botë. Por çfarë duhet për t’u bërë asistent gjyqtari i nivelit elitar? The Athletic kaloi një mëngjes me të në shtëpinë e tij në Cheshire për të zbërthyer jetën e një zyrtari të nënvlerësuar, shkencën e një vendimi për jashtë loje dhe stërvitjen që kërkohet për të arritur — dhe ruajtur — majën.
Udhëtimi i një asistenti
Çdo asistent në futbollin profesionist është një gjyqtar i kualifikuar plotësisht. Të gjithë kanë kaluar nga futbolli amator, por në një moment kanë zgjedhur të përqendrohen te roli anësor, jo te bilbili në mes.
“Po ngjitesha në murin e gabuar,” thotë Cann. “Isha një gjyqtar i mirë, madje më ftuan të arbitroja në Football League, por duhet të ndjekësh zemrën. Unë doja të isha asistent nr. 1 në vend, jo gjyqtar i 20-të.”
Hapi i tij i parë drejt arbitrimit erdhi pasi trajneri i parë i Palace, Steve Coppell, vendosi të mos e mbante te Selhurst Park. Si sulmues, Cann garonte me Ian Wright, John Salako dhe Mark Bright — të gjithë me karriera të shquara në Premier League. “Isha i katërti ose i pesti në radhë; pa ankesa, ishin shumë më të mirë se unë.” Fijet e historisë ndryshojnë, por te zyrtarët mbetet e përbashkët dëshira për të qëndruar në lojë në nivelin më të lartë.
Roli i asistentit ka presione, por vëmendja më e madhe bie mbi kryesorin. Asistentët priren të ndihen mirë duke lënë të tjerët në qendër. “Ndoshta jam më i mirë kur lë dikë tjetër të udhëheqë, por vija anësore është në gjak,” thotë Cann. “Nuk e kam shijuar veçanërisht të jem kryesor — për shkak të atij presioni dhe asaj skenë të zmadhuar. Vijën e kam dashur gjithmonë.”
Aftësitë e domosdoshme
“Duhet të stërvitësh veten për të qenë gati si pa emocione,” thotë Cann. Zhurma e tifozëve, shpesh vetëm pak metra larg, duhet bllokuar. “Duhet rezistencë. Është punë e vështirë. Nuk të lejohet të humbësh përqendrimin as një sekondë.”
Dy asistentët janë krah dhe sy shtesë për kryesorin: shohin gjëra që ai mund t’i humbasë, sinjalizojnë faulle, anësore dhe goditje këndi. Edhe forma fizike është thelbësore. Të njëjtat teste që PGMOL u bën gjyqtarëve zbatohen edhe për 26 asistentët me kohë të plotë të Select Group 1. Cann ishte pjesë e saj për dy dekada dhe, që nga 2022-23, vlerësohej çdo javë nga paneli i pavarur KMI (Key Match Incidents).
Shpesh asistentët lidhen me një kryesor të caktuar, i cili ka ndikim në ekipin që e shoqëron ditën e ndeshjes. Michael Oliver zakonisht punon me Stuart Burt dhe James Mainwaring, ndërsa Anthony Taylor me Gary Beswick dhe Adam Nunn. Ekipet me kimi më të fortë punojnë bashkë edhe në Evropë dhe ndërkombëtarisht.
Përmirësimi është i pandërprerë dhe individual. Cann ruan në laptop një program të FIFA-s me 300 klip-e të rastësishme me shpejtësi reale që kërkojnë vlerësimin on/offside. Ai kujton se një herë bëri 178 saktë radhazi në një hotel në Manchester në prag të një ndeshjeje të Premier League. S’hiqte dorë pa kapur të paktën 20 saktë me radhë.
Deri në pension, ai shikonte çdo ndeshje të tijën dy herë, përfshirë audion mes zyrtarëve. “Doja të studioja çfarë bëra mirë e çfarë gabova — dhe të mësoja. Ta ngrija performancën ndeshje pas ndeshjeje. PGMOL të dërgon listën e çdo vendimi. Të thonë përqindjen e jashtë loje të sakta.”
Saktësia e tij? 98-99 për qind në vendimet për jashtë loje, përgjatë karrierës. “Kjo vjen nga praktika e vazhdueshme: shikoja ndeshjet edhe në shpejtësi x2, për të gjykuar jashtë loje dyfish më shpejt, që kur vjen dita e ndeshjes gjithçka të duket më e ngadaltë. Ka plot teknika për t’u bërë versioni më i mirë i vetes.”
Çdo ndeshje sjell sfida të ndryshme. Ekipet që mbrohen ulët e bëjnë jetën më të thjeshtë, krahasuar me ata që ngjiten lart dhe lënë hapësira për topa në thellësi. Çdo skuadër ka veçoritë e veta.
“Është themelore të dish prirjet dhe sjelljet e mbrojtësve dhe sulmuesve,” thotë Cann. “A luajnë me linjë të lartë? Tërhiqen në goditje standarde nga krahët? A ka një mbrojtës që del vonë për të krijuar offside? Shikoja 30 goditjet e fundit të këndit e të dënimit — në sulm e në mbrojtje — dhe 30 offside-t e fundit të të dyja skuadrave. Një ekip sezonin e kaluar kishte dërguar 27 nga 30 këndet te i njëjti lojtar — nëse e di këtë, e di zonën e rënies dhe je gati për fazën pasuese. S’paragjykon kurrë, por nëse e ke parasysh çfarë mund të ndodhë, kapesh më rrallë në befasi.”
Si gjykohen jashtë loje
Sipas Cann, “90 për qind” e punës së një asistenti është të lexojë një vijë imagjinare, duke ndjekur lëvizjen e mbrojtësit të fundit dhe duke vlerësuar nëse sulmuesi ka dalë në pozicion të parregullt. Në një ndeshje tipike, secili asistent përballet me rreth 30 situata offside. Ai kujton një ndeshje të Champions League, Real Madrid kundër Werder Bremen në 2007, ku bëri 48 vlerësime… vetëm në një pjesë.
Disa vendime janë të drejtpërdrejta, por të tjerat — kur një sulmues sprinton ndërsa një mbrojtës del një hap — janë tejet delikate. “Në situata me presion të lartë, studimet tregojnë se duhet ‘të kapësh fotografinë’ me syrin menjëherë, ndryshe humbet,” shpjegon ai. “Me çdo offside, thjesht merr një pamje, e përpunon shpejt, dhe ajo fiksohet në tru. Brenda një fraksioni sekonde, kjo foto venitet dhe bëhet e pasaktë. Prandaj, duhet ta kapësh menjëherë imazhin, që të jesh i sigurt se pe saktë atë që mendoje se pe.”
Dy asistentët bashkëpunojnë edhe në komunikim të drejtpërdrejtë. Njëri sinjalizon me mikrofon në momentin e pasimit nga thellësia, që tjetri të fokusohet vetëm te linja e jashtë loje. “S’mund të ndjekësh topin kur goditet nga gjysma tjetër e fushës dhe pastaj të kthesh kokën te linja; momenti ka ikur,” thotë Cann. “Kështu, me Mike Mullarkey, vendosëm që ai të thoshte ‘Tani’ në kufje në çastin e goditjes së topit (dhe anasjelltas), që unë të përqendrohem tërësisht te offside dhe lëvizjet. Kjo tani bëhet në Premier League dhe pothuaj në çdo ligë profesioniste.”
Çdo asistent ka vendimin e tij të preferuar — atë që u kritikua në çast, por doli i drejtë. I Cann erdhi në 1/16 e Kupës së Botës 2010, kur Brazili mundi Kilin 3-0. Ai mbajti ulur flamurin kur Luis Fabiano mori një pasim të futur nga Kaka dhe shënoi golin e dytë vendimtar. Dy javë më pas, trupa angleze me Webb, Cann dhe Mullarkey mori finalen. “Isha 100 për qind i sigurt që ishte në vijë,” thotë Cann, duke kujtuar se kjo ndodhi një ditë pas ‘barazimit’ të Frank Lampard, që do ta bënte 2-2 në pjesën e parë kundër Gjermanisë, u anulua në humbjen 4-1 të Anglisë. “Sikur të mos kishte ndodhur ajo, kush e di?”
Asistenti në epokën e teknologjisë: a është roli nën kërcënim?
Detyrat e një asistenti sot nuk janë si dikur. Teknologjia e vijës së portës, e futur nga IFAB në 2012, i mori një detyrë kyçe: ora që mban çdo zyrtar sinjalizon kur topi e ka kaluar vijën.
Edhe offside ka një rrjet sigurie. Çdo vendim i ngushtë kontrollohet nga VAR në garat kryesore, ndërsa procesi është rafinuar më tej me SAOT (Semi-Automated Offside Technology). E prezantuar në Kupën e Botës 2022, SAOT gjykon automatikisht rastet e ngushta duke ndjekur lëvizjet e lojtarëve dhe momentin e saktë të pasimit. Premier League e aplikoi sistemin po atë fundjavë kur Cann doli në pension. Vendimi i parë mbetet i asistentit, me flamurin poshtë në rastet margjinale për të lënë hapësirë për VAR/SAOT, por vlerësimi fillestar mund të korrigjohet.
“Kam gjykuar njësoj, me ose pa VAR,” thotë Cann. “Filozofia ime është e thjeshtë: puno sa më fort për t’i marrë të gjitha vendimet drejt në fushë, që VAR të mos ketë arsye të ndërhyjë. Kaq kam provuar gjithmonë të bëj.”
A do të na duhen ende asistentët në të ardhmen? “Absolutisht po, dhe s’e shoh të ndryshojë shpejt,” thotë ai. “SAOT e ka përshpejtuar verifikimin e offside-ve. Asistenti ende bën thirrjen fillestare, dhe roli i tij përfshin faullet, penalltitë dhe kur topi del jashtë. Tre palë sy janë më mirë se një.”
Çfarë të lexoni më pas
Brenda botës së gjyqtarëve të Premier League: rregullat e reja, testet fizike dhe si përballohet presioni. The Athletic udhëton në Spanjë për të kaluar fazën përgatitore me gjyqtarët e elitës si pjesë e një episodi special podcast.
Burimi: The Athletic (Philip Buckingham), 22 dhjetor 2025