Përparime dhe ngecje
Donika Emini, hulumtuese në Grupin Këshillues për Politikat e Ballkanit në Evropë (BiEPAG), e përshkruan balancën e konkluzioneve të BE-së për zgjerimin në raport me Kosovën si një përzierje progresi dhe stagnimi. Ajo thotë për Radion Evropa e Lirë se vlerësimet e Brukselit ishin të pritshme, duke pasur parasysh vijimësinë e politikës së BE-së vitet e fundit. Sipas saj, ka edhe shenja pozitive, përfshirë heqjen e masave ndëshkuese që iu vendosën Kosovës pas tensioneve në veriun me shumicë serbe.
Heqja e masave dhe qasja në fonde
Presidentja Vjosa Osmani ka njoftuar se BE-ja do t’i tërheqë plotësisht këto masa, duke i hapur Kosovës mundësinë për të hyrë në fonde shtesë.
Asociacioni në qendër të debatit
Emini thekson se pengesa kryesore në rrugën e Kosovës drejt BE-së mbetet themelimi i Asociacionit të komunave me shumicë serbe. Kosova dhe Serbia kanë rënë dakord për krijimin e tij në kuadër të dialogut për normalizimin e marrëdhënieve. Belgzim Kamberi, nga Instituti për Politika Sociale “Musine Kokalari” në Prishtinë, vëren se konkluzionet e BE-së e lidhin qasjen ndaj Kosovës ngushtë me zbatimin e Marrëveshjes për Normalizimin e Marrëdhënieve dhe të Rrugës drejt Normalizimit, të pranuara në parim nga të dyja palët.
Qëndrimet e Prishtinës
Sipas Kamberit, këto marrëveshje përfshijnë edhe Asociacionin, të cilin Kosova heziton ta formojë, duke argumentuar se disa elemente bien ndesh me Kushtetutën dhe ligjet e vendit. Më pas, BE-ja dhe partnerët kryesorë perëndimorë paraqitën një draft-statut për Asociacionin; kryeministri në detyrë, Albin Kurti, e pranoi në parim, por nuk e dërgoi për shqyrtim në Gjykatën Kushtetuese. Kamberi beson se, pas transferimit demokratik të pushtetit në komunat veriore me shumicë serbe dhe pas lehtësimit të masave nga BE-ja, po shfaqen sinjale pozitive.
Çfarë është Asociacioni?
Asociacioni synon t’u ofrojë serbëve në Kosovë një nivel të caktuar vetëmenaxhimi. Marrëveshja fillestare u arrit në kuadër të dialogut dhe parimet u harmonizuan më pas. Autoritetet e Kosovës kanë ngurruar ta zbatojnë, duke paralajmëruar se mund të dëmtojë funksionimin e brendshëm të shtetit, me frikën e përsëritjes së një skeme të ngjashme me entitetin “Republika Sërpska” në Bosnje e Hercegovinë. Gjykata Kushtetuese e Kosovës ka konstatuar se disa prej parimeve nuk përputhen me Kushtetutën, por se ato mund të rregullohen përmes statutit të Asociacionit ose me një rregullore të Qeverisë.
Çfarë parashikon drafti i BE-së?
Statuti i përgatitur nga BE-ja synon të rregullojë pozitën e komunitetit serb, të garantojë mbrojtjen e të drejtave dhe të lejojë financim nga Serbia. Dokumenti thekson se Asociacioni nuk do të ketë kompetenca ekzekutive dhe nuk prek pavarësinë e integritetin territorial të Kosovës. Parashikohet gjithashtu që statuti të shqyrtohet nga Gjykata Kushtetuese e Kosovës.
Çfarë thonë konkluzionet e BE-së për Kosovën?
Këshilli i Çështjeve të Përgjithshme i BE-së miratoi konkluzione mbi procesin e zgjerimit, ku për Kosovën bëhet thirrje për ritëm më të shpejtë reformash. Ndër të tjera, kërkohet zbatimi i plotë i marrëveshjeve të dialogut me Serbinë, përfshirë themelimin e Asociacionit. Kosova mbetet i vetmi vend i Ballkanit Perëndimor pa status kandidati, ndonëse ka aplikuar për anëtarësim. Konkluzionet nënvizojnë nevojën për reforma në administratën publike, sundimin e ligjit, luftën kundër korrupsionit dhe mbrojtjen e lirive themelore. Shënohet përparim në luftën kundër krimit të organizuar, si edhe vlerësohet organizimi i zgjedhjeve të fundit dhe pjesëmarrja e të gjitha komuniteteve.
Asociacioni si kusht kyç dhe dialogu i bllokuar
Emini e quan themelimin e Asociacionit pengesën kryesore politike në integrimin evropian të Kosovës dhe kritikon faktin që BE-ja, në praktikë, po e kushtëzon rrugën evropiane kryesisht me këtë element. Ajo shton se dialogu politik me Serbinë është i bllokuar pas sulmit në Banjskë, kur një grup i armatosur serb, i udhëhequr nga Millan Radoiçiq, vrau një polic. Për rifillimin e dialogut, kryeministri në detyrë Albin Kurti kërkon ekstradimin e Radoiçiqit, të cilin Serbia e refuzon.
A mund ta shmangë Kosova formimin e Asociacionit?
Kamberi vëren se zgjerimi i BE-së po merr gjithnjë e më shumë dimension gjeopolitik. Në rastin e Kosovës, përparimi nuk matet vetëm me reforma të brendshme, por kryesisht me gatishmërinë për të zbatuar marrëveshjet e arritura me Serbinë. Si Kosova, ashtu edhe Serbia, do ta kenë të vështirë të avancojnë pa zbatim të qëndrueshëm të marrëveshjes për normalizim. Emini shton se Kosova mund ta shtyjë këtë detyrim pa pasoja të menjëhershme politike ose institucionale, por se mungon një ambient i favorshëm për zbatim dhe garanci të qarta, si nga Serbia, ashtu edhe nga BE-ja, për përfitime konkrete – qoftë në procesin e integrimit evropian, qoftë në çështjen e mosnjohjes nga pesë shtete anëtare.
Shikim përpara
Sipas Eminit, Kosova ndodhet përballë një udhëkryqi: çdo vonesë sjell kritika dhe ngadalësim të integrimit, ndërsa veprimet e njëanshme janë po aq të rrezikshme. Ajo vlerëson se, pas marrëveshjes për normalizim, Kosova mund ta kishte menaxhuar më mirë procesin përmes një debati gjithëpërfshirës dhe hartimit të statutit me mbështetjen e aleatëve strategjikë, si BE-ja dhe SHBA-ja. Tani pritet që qeveria e re në Prishtinë të hapë gradualisht debatin, të ndryshojë narrativën dhe qasjen ndaj Asociacionit dhe ta formësojë atë në një mënyrë që nuk cënon funksionimin e brendshëm, duke synuar përmirësimin e jetës së komunitetit serb dhe forcimin e pozitës së Kosovës në arenën evropiane e ndërkombëtare.
Zgjedhjet dhe pritjet
Kamberi thekson se, tashmë që në komunat veriore veprojnë autoritete lokale legjitime, është e rëndësishme që pas zgjedhjeve të parakohshme Kosova të ketë një qeveri të re në Prishtinë. Megjithatë, ai paralajmëron rrezikun e një bllokade të re politike për shkak të mospajtimeve rreth mënyrës së zbatimit të marrëveshjeve; një dilemë kryesore mbetet nëse mund të ketë progres pa u rënë dakord më parë për radhitjen e hapave.
Burimi: Radio Evropa e Lirë (REL)