Mes shqetësimeve për çmime të larta dhe vështirësi në përballimin e shpenzimeve mujore, një pjesë e qytetarëve në Kosovë vazhdon të hapë kuletat sa herë që vendi hyn në fushatë zgjedhore. Edhe zgjedhjet e fundit lokale, të zhvilluara në dy runde, nuk bënë përjashtim.
Shumat e dhuruara lëvizën nga 10 deri në 2.000 euro, ku dhjetëra qytetarë, anëtarë dhe simpatizantë kontribuan për partitë kryesore: Lëvizjen Vetëvendosje, Partinë Demokratike të Kosovës, Lidhjen Demokratike të Kosovës dhe Aleancën për Ardhmërinë e Kosovës. Së fundmi, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve publikoi raportet e paaudituara të deklarimit financiar të subjekteve politike për fushatën e zgjedhjeve lokale.
Radio Evropa e Lirë kontaktoi, përmes rrjeteve sociale, nga dy qytetarë që kishin dhënë donacione për Vetëvendosjen, PDK-në dhe LDK-në. Megjithëse u kërkua sqarim, asnjëri nuk pranoi të thoshte nëse bëhej fjalë për mbështetje të sinqertë politike apo kishte motive të tjera.
Donacionet nuk janë gjithmonë mbështetje ideologjike
Përfaqësues të shoqërisë civile dhe ekspertë të ekonomisë theksojnë se dhënia e parave për partitë nuk buron domosdoshmërisht nga bindja ideologjike. Altin Ademi nga organizata anti-korrupsion “Çohu” vlerëson se, për shkak të mungesës së një tradite të qartë të profilizimit programor, një pjesë e këtyre kontributeve perceptohet si investim për favore të ardhshme, të drejtpërdrejta ose të tërthorta, në një klimë ku besimi institucional është i brishtë.
Edhe profesori i ekonomisë, Shkumbin Misini, thotë se motivet variojnë: nga pritjet për punësim në sektorin publik e deri te “obligimi” ndaj partisë që mund t’i ketë punësuar më herët, si dhe një grup më i vogël që jep për shkak të lidhjes personale dhe besnikërisë ndaj liderit.
Sa mblodhën dhe sa shpenzuan partitë?
Sipas raporteve të KQZ-së, Lëvizja Vetëvendosje grumbulloi 36.680 euro nga donacionet e qytetarëve. Pjesa dërrmuese e financimit i erdhi nga buxheti i shtetit, rreth 567 mijë euro. Shpenzimet e fushatës arritën afërsisht 992 mijë euro, duke lënë një borxh prej rreth 388 mijë eurosh.
PDK-ja raportoi mbi 25 mijë euro donacione nga qytetarët dhe 223 mijë euro kontribute në mallra e shërbime. Në total, pati rreth 248 mijë euro në dispozicion, ndërsa fushata i kushtoi rreth 272 mijë euro.
LDK-ja deklaroi 7.750 euro donacione dhe 15.790 euro kontribute, gjithsej 23.540 euro, teksa shpenzimet e fushatës kapën rreth 203 mijë euro.
AAK-ja përfitoi 1.000 euro donacion nga një anëtar dhe 5.200 euro në mallra e shërbime, si dhe rreth 80 mijë euro nga buxheti i shtetit. Shpenzimet e fushatës kaluan 61 mijë euro.
Lista Serbe nuk raportoi as donacione e as kontribute, por shpenzoi rreth 334 mijë euro, prej të cilave 155 mijë i paraqiti si të hyra buxhetore.
A pasqyrojnë raportet realitetin?
Sipas Ademit dhe Misinit, shifrat e raportuara shpesh nuk e përshkruajnë me saktësi gjendjen në terren. Ademi paralajmëron se donacionet individuale mund të shërbejnë si mbulesë për burime të tjera financimi, përmes fragmentimit të shumave të mëdha në kontribute më të vogla ose përmes personave të tretë.
Misini nënvizon se praktika të tilla, përfshirë përdorimin e parasë së gatshme, pastrimin e saj, shpërndarjen në emra të ndryshëm dhe depozitimin në llogari të punëtorëve, cenojnë integritetin e procesit zgjedhor. Kjo krijon varësi të fshehta nga grupet e interesit dhe dëmton transparencën e llogaridhënien.
Financimi i partive në botë
Dhënia e kontributeve nga individët nuk është veçori vetëm e Kosovës. Në shumë demokraci perëndimore, qytetarët kanë të drejtë të mbështesin financiarisht partitë ose kandidatët që përfaqësojnë bindjet e tyre. Në Shtetet e Bashkuara, për shembull, individët mund të japin mijëra dollarë për kandidatët dhe partitë, ndërsa ligji lejon krijimin e Political Action Committees (PACs), që mbledhin shuma shumë të mëdha për të mbështetur fushatat. Edhe pse të ligjshme, këto struktura kritikohen shpesh, pasi donatorët e mëdhenj mund të ushtrojnë ndikim jodrejtë mbi politikat publike.
Rregullat dhe sfidat në Kosovë
Në Kosovë, subjektet politike janë të detyruara ligjërisht të dorëzojnë raportin financiar të fushatës në KQZ jo më vonë se 30 ditë pas certifikimit të rezultateve përfundimtare. Sipas ekspertëve, sfida nuk është ndalimi i donacioneve, por ndërtimi i një sistemi ku çdo euro e dhënë është e verifikueshme dhe e justifikuar publikisht.
Në një raport të vitit të kaluar, Transparency International vlerësoi se Kosova ka shënuar përparim të lehtë në luftën kundër korrupsionit, ndërsa vendi është përmendur edhe nga Departamenti amerikan i Shtetit për raste të korrupsionit qeveritar.
Konteksti politik dhe ekonomik
Debati për financimin e partive zhvillohet teksa Kosova funksionon me institucione në detyrë, pa stabilitet të plotë politik dhe me vendimmarrje të kufizuar. Rezultatet e zgjedhjeve të parakohshme nuk janë certifikuar ende, pasi mospërputhjet në votat për deputetë detyruan KQZ-në të urdhërojë rinumërim të plotë në të gjitha vendvotimet.
Ndërkohë, qytetarët përballen me inflacion dhe kosto më të larta të jetesës. Sipas Agjencisë së Statistikave të Kosovës, çmimet e konsumit ishin mesatarisht 5.3% më të larta krahasuar me të njëjtën periudhë një vit më parë.
Burimi: Radio Evropa e Lirë (REL)