Analisti Driton Tali ka hedhur poshtë pretendimet se në Prishtinë, gjatë Luftës së Dytë Botërore, ka funksionuar një kamp përqendrimi për hebrenjtë. Ai thekson se në Kosovë, para luftës, jetonin rreth 150 hebrenj dhe nuk ekzistojnë dokumente historike që të dëshmojnë ndjekje masive apo kampe përqendrimi të ngritura nga autoritetet italiane ose gjermane. Sipas tij, burimet flasin për rreth 20 viktima hebreje, kryesisht si pasojë e deportimeve jashtë Kosovës, ndërsa pjesa më e madhe e komunitetit u strehuan në familje vendëse. Ai shton se varrezat hebraike në Prishtinë dëshmojnë varrime fetare normale, jo viktima të përsekutimeve masive.
Numri i hebrenjve dhe mungesa e provave
Tali kujton se komuniteti hebre në Kosovë, kryesisht në Prishtinë por edhe në Gjilan, Pejë, Mitrovicë e Gjakovë, numëronte rreth 150 persona në prag të luftës dhe merrej kryesisht me tregti. Në fund të shekullit XIX dhe fillim të shekullit XX kishte rreth 1.500, por për shkaqe ekonomike dhe politike shumë u shpërngulën, duke lënë një komunitet shumë më të vogël.
Pushtimi italian dhe gjerman: çfarë thonë dokumentet
Sipas Talit, Italia kishte një qasje ndryshe ndaj hebrenjve dhe, për periudhën kur ajo administronte Kosovën, nuk ka dëshmi për kampe përqendrimi apo burgime masive. Edhe pas zëvendësimit të pushtetit nga Gjermania, Tali thotë se nuk ka dokumente që të tregojnë për persekutim sistematik në Kosovë, ndër të tjera edhe sepse shumë hebrenj kaluan në ilegalitet dhe u strehuan kryesisht në familje rurale.
Viktimat dhe varrezat hebraike
Burimet historike që citon Tali flasin për rreth 20 viktima të drejtpërdrejta hebreje, shumica përmes deportimeve drejt kampeve të përqendrimit në Serbi ose Austri. Ai përmend varrezat hebreje në Arbëri (Dragodan) dhe Velani (Tauk Bashqe), ku numërohen rreth 117 varre me mbishkrime hebraike, si dëshmi e varrimeve fetare të rregullta dhe jo e një masakre.
Reagimi ndaj pretendimeve dhe konteksti
Tali e cilëson të pabazë çdo përpjekje për ta lidhur Kosovën me krime sistematike ndaj hebrenjve dhe kritikon një “historian” që, sipas tij, ka shtrembëruar faktet. Ai shton se, ndërsa disa përpiqen t’i ngarkojnë Kosovës një njollë që nuk i takon, harrohet persekutimi i hebrenjve nga autoritete serbe para dhe gjatë luftës, përfshirë përdorimin e të ashtuquajturave “dušegubka”.
Mirënjohja e Izraelit dhe shembulli Deva
Sipas Talit, po të ishin të sakta pretendimet për kampe përqendrimi në Prishtinë, kjo do të ishte konfirmuar nga vetë komunitetet hebraike, të njohura për dokumentim të saktë. Ai shton se Xhafer Deva nuk do të kishte mundur të punësohej në Stanford në SHBA dhe se shteti i Izraelit është shprehur mirënjohës për qasjen e shqiptarëve ndaj hebrenjve.
Burimi: Postim i analistit Driton Tali