Vlerësimi i përgjithshëm
Hulumtuesja e Tribunalit të Hagës për ish-Jugosllavi, Nevenka Tromp, thekson se thirrja e dëshmitarëve të profilit të lartë nga mbrojtja në procesin ndaj Hashim Thaçit dhe të tjerëve në Dhomat e Specializuara kishte një synim të qartë: të dëshmohej mungesa e qëllimit kriminal të të akuzuarve. Sipas saj, zgjedhja e figurave me peshë diplomatike e ushtarake ishte pjesë e një strategjie të mirëkalkuluar për të goditur elementin kyç të aktakuzës – “mens rea”.
Dëshmitarë të nivelit të lartë dhe fokusi te “mens rea”
Si dëshmitar i parë u paraqit James Rubin, ish-ndihmëssekretar i Shtetit i SHBA-së. Pas tij dëshmoi Paul Williams, ish-këshilltar ligjor i delegacionit shqiptar në Rambuje. Në Hagë dëshmoi edhe John Stewart Duncan, ish-këshilltar politik i komandantit të lartë të NATO-s, Wesley Clark. Më pas dëshmoi James Peter Covey, ish-zëvendës i përfaqësuesit të OKB-së në Kosovë, Bernard Kouchner. Në mbrojtje të Thaçit dhanë dëshmi edhe ish-diplomati amerikan Christopher Hill dhe Michael Durkee si ish-këshilltar politik i Wesley Clark. Një nga dëshmitë kyçe ishte ajo e vetë gjeneralit Wesley Clark.
Çfarë synoi mbrojtja, sipas Tromp
Tromp shpjegon se mbrojtja zgjodhi të mos e vërë në dyshim nëse krimet ndodhën apo jo (“actus reus”), por të dëshmojë se të akuzuarit nuk kishin qëllim kriminal dhe nuk mbajnë përgjegjësi penale ashtu siç pretendohet në aktakuzë (“mens rea”). Kjo, sipas saj, është një mënyrë e mençur për të paraqitur provat e mbrojtjes, pasi drejtësia penale kërkon të qartësojë jo vetëm çfarë ndodhi, por edhe kush e bëri dhe me çfarë qëllimi.
Skenarët e mundshëm të vendimit
Sipas Tromp, vendimi i shkallës së parë mund të ankimohet nga të dyja palët. Në varësi të rezultatit, pritet të ketë lëvizje në fazën e apelimit. Ajo parasheh disa skenarë: lirimi i të gjithëve pa apel (rreth 20%), lirimi me apel nga prokuroria (rreth 40%) ose dënim me apel nga të dyja palët (rreth 40%). Kjo e bën të vështirë parashikimin e një rezultati të saktë.
Çfarë përcaktoi TPNJ për luftën e Kosovës
Tromp rikujton se lufta e Kosovës u trajtua edhe nga Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë (TPNJ), ku u gjykuan si zyrtarë serbë, ashtu edhe udhëheqës kosovaro-shqiptarë në procese të ndara, si rastet Haradinaj et al. dhe Fatmir Limaj. Nga pala serbe u aktakuzua Slobodan Milošević, po ashtu Vlajko Stojiljković dhe Vlastimir Đorđević, ndërsa në rastin Milutinović et al. ishin pesë të pandehur. Milošević humbi jetën gjatë gjykimit, Milutinović u shpall i pafajshëm, ndërsa të tjerët u dënuan me dënime të larta me burg. Sipas Tromp, TPNJ nuk konstatoi kurrë se shqiptarët e Kosovës kishin formuar një “ndërmarrje të përbashkët kriminale” me qëllim të dëmtonin serbët; krimet e individëve të caktuar u trajtuan si episode të izoluara. Tribunali, sipas saj, bëri dallim të qartë mes agresorit – forcave serbe dhe jugosllave të sigurisë që kryen krime ndaj popullsisë civile – dhe vetë-organizimit të shqiptarëve të Kosovës për mbrojtje, gjatë së cilës disa individë kryen krime.
Pasojat nëse Specialja pranon tezen e ndërmarrjes së përbashkët kriminale
Tromp paralajmëron se, nëse Dhomat e Specializuara do të konkludonin se UÇK-ja ishte pjesë e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale, kjo do ta barazonte historikisht e politikisht rolin e saj me atë të forcave serbe të sigurisë. Një narrativë e tillë, sipas saj, do të shfrytëzohej për të relativizuar krimet e palës serbe, duke i krahasuar me veprimet e forcave kosovaro-shqiptare dhe të çdo grupi vetë-organizuar që mbrojti shtëpitë, fshatrat dhe familjet. Për këtë arsye, ajo nënvizon se ky gjykim ka pasoja që shkojnë përtej fatit individual të të akuzuarve, duke ndikuar në kualifikimin e luftës çlirimtare dhe të vetë lirisë së fituar.
Protestat dhe ecuria e procesit
Gjatë kohës së fundit, në Prishtinë, Hagë, Tiranë, Strasburg e Shkup, me mijëra qytetarë janë tubuar me thirrjen “Drejtësi për Çlirimtarët”. Një protestë tjetër pritet të organizohet në sheshin “Skënderbeu” në Prishtinë, me moton “Drejtësi, jo politikë”, në mbështetje të ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, nën organizimin e “Liria ka emër”, me pritshmëri për pjesëmarrje të gjerë.
Ish-eprorët e UÇK-së – Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi – mbahen në paraburgim në Hagë që prej konfirmimit të aktakuzës dhe zhvillimi i gjykimit ka nisur pas një periudhe të gjatë pritjeje. Zyra e Prokurorit të Specializuar ka paraqitur rreth 125 dëshmitarë dhe është mbështetur në më shumë se 100 dëshmi me shkrim.
Burimi: KosovaPress